Bilgisayar ve iletiÅŸim teknolojilerindeki geliÅŸmeler insanlara yeni bir anlayış yeni bir hayat tarzı kazandırmıştır. Bununla birlikte insanın bulunduÄŸu her alanda olduÄŸu gibi bu alanda da yeni suç tipleri ortaya çıkmış, ÅŸuçlular teknolojik yenilikleri kullanmaya baÅŸlamışlardır.

Ülkemizde sayıları hızla artan internet kafeler, iktisadi ve sosyal yapıya yeni bir sektör olarak girmiÅŸtir.

Ä°nternet kafeler, bireylerin para karşılığı sınırlı bir süre için Ä°nternet'e eriÅŸimini saÄŸlayan ticari iÅŸletmeler olarak tanımlanmaktadır.

Açılması Ä°zne BaÄŸlı Yerler hakkındaki yönetmeliÄŸe göre Ä°nternet kafe; ”Ä°çerisinde bulunan internet baÄŸlantılı bilgisayarlar sayesinde oyun oynamaya ve uluslararası yayınları takip etmeye müsait alkolsüz içeceklerle birlikte hafif yiyeceklerinde verildiÄŸi umuma açık yer” olarak tanımlanmaktadır.

BiliÅŸim suçları bilgisayar ve iletiÅŸim teknolojileri kullanılarak iÅŸlenen suçlardır. Suç iÅŸlemekte vasıta olarak internet ortamı kullanılmaktadır.

Ä°nternet kafelerin açılması, denetlenmesi, faaliyetleri yönünden uygulamada karşılaşılan tereddütlere çözüm bulunmalıdır.

İnternet Kafelerin Kullanım Nedenleri:

Ülkemizde polis sorumluluk bölgesinde 8100 adet internet kafe ve 2817 adet oyun yeri bulunmakta, sayıları her geçen gün artmaktadır. Ancak 2002 yılı bir önceki verilere göre 5858 eriÅŸim yeri, 3514 oyun yeri bulunmakta iken oyun yerlerinin sayısı azalmış, eriÅŸim yerlerinin sayısı artmış olduÄŸu gözlemlenmektedir. Bunun nedeninin 2001 yılı 70 sayılı genelgede belirtilen eÄŸitim-öÄŸretim kurumlarına 200 metre uzaklıkta bulunma zorunluluÄŸundan dolayı, internet oyun yerlerinin ruhsatlarını internet eriÅŸim yerine dönüÅŸtürmelerinden kaynaklanmakta olduÄŸu anlaşılmaktadır. Bu durum ise bu ortamların kullanım amacı dışında da hizmet verdiÄŸini ortaya çıkarmaktadır. (EriÅŸim yerlerinde oyun oynatmak gibi).

İnternet kafelerin kullanım nedenleri :

- kişilerarası iletişim: (e-posta, chat)

- e-kurum, e-devlet hizmetleri: ( vatandaşlık numarası, trafik ceza bilgisi, banka işlemleri gibi kurumların e-devlet uygulamalarından faydalanma)

- mesleki geliÅŸim: (sanal ortamda iÅŸ arama),

- eğlence: (bilgisayar oyunları, İnternet gezginliği)

- eğitim, akademik kullanımlar: (kaynak araştırma, eğitim kurumu araştırma) gibi geniş bir kullanım alanı mevcuttur.

Bu mekanlar sadece sanal iletişim olanakları değil, diğer kafe kullanıcıları ile birebir sosyalleşme imkanları da sunmaktadırlar

Türkiyede Ä°nternet Kafelerin Yeri ve Hukuki Durumu:

Mevcut düzenleme Ä°nternet kafeleri üçe ayırmaktadır.

EÄŸitimsel kafeler; olarak tanımlanabilecek ÅŸekilde eÄŸitim-öÄŸretim kurumlarının, kütüphanelerin, kamu kurumlarının, derneklerin, sendikaların ve benzeri kuruluÅŸların Ä°nternet'e eriÅŸim bölümlerini kapsamaktadır. Bu gruptaki mekanlar ticari amaçla calışmamakta; sadece kendi calışanlarına hizmet verdiÄŸinden dolayı yönetmelik kapsamına girmemekte ve denetlenmemektedirler.

Ä°nternet EriÅŸim Kafeleri; ticari amaçla iÅŸletilip sadece Ä°nternet'e eriÅŸim olanağı saÄŸlayan, bilgisayarlarında oyun oynatılması yasak olan kafelerdir. Bu yerlere yaşındakiler girebilir.

Ä°nternet Oyun Kafeleri; yine ticari amaçlı ama sadece oyuna yönelik yerlerdir. EÄŸitim-öÄŸretim yerlerine en az 200 metre uzakta olma ÅŸartı aranmaktadır.

Ä°nternet kafeler ÅŸu an Türkiye'de ağırlıklı olarak bir eÄŸlence ve zaman öldürme aracı olarak algılanmakta ve daha çok çocuklar ve gençlere hitap etmektedir. Ä°nternet kafeler sundukları hizmetler açısından gerekli sınıflandırma ve yasal düzenlemeler yapıldığı takdirde her yaÅŸtaki vatandaşın kendilerine yararlı bilgilere ulaÅŸabilecekleri birer bilgilenme mekanına dönüÅŸebilirler.

Ä°çiÅŸleri Bakanlığının 2001 yılı 70 sayılı Genelgesi ile internet kafelerle ilgili iÅŸlemlerde tereddütleri gidermek için ÅŸu açıklamalara yer verilmiÅŸtir.

- EÄŸitim öÄŸretim kurumları, kütüphaneler, kamu kurumları, kamu kurumu niteliÄŸindeki meslek kuruluÅŸları, dernekler, sendikalar vb. kuruluÅŸlara ait ve yalnız kendi üyeleri veya personeline veya araÅŸtırma yapanlara eÄŸitici ve öÄŸreticilere açık olan yerlerde hizmet ve eÄŸitim amaçlı kurulan internet bölümleri, yönetmelik kapsamında mütalaa edilmeyecek, bu yerlere izin belgesi düzenlenmeyecektir.

- Ticari amaçla iÅŸletilen ve müÅŸterilere içerisinde bulunan internet baÄŸlantılı bilgisayarlar sayesinde uluslarası bilgi iletiÅŸim ağına eriÅŸim imkanı saÄŸlayan internet kafelerin açılmasına izin verilirken buralarda eÄŸitim-öÄŸretim kurumlarına 200 metre uzaklıkta bulunma zorunluluÄŸu aranmayacaktır. Bu yerlerde internet baÄŸlantılı bilgisayarlar dışında hiçbir ÅŸekilde 2559 sayılı PVSK'nın Ek-8. maddesinde belirtilen elektronik veya mekanik oyun alet ve makinaları bulundurulmayacak, ayrıca bilgisayarlarla disket veya CD kullanmak suretiyle atari benzeri oyun oynatılmasına da müsaade edilmeyecektir. Bu ÅŸekilde internet haricinde oyun faaliyeti olmayan sadece internet hizmeti sunan yerler internet kafe olarak mütaala edilerek tahkikatları ve izin iÅŸlemleri buna göre yapılacaktır.

- Polis Vazife Selahiyet Kanunu 8/d Maddesinde “Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüÄŸüne, Anayasa düzenine, genel güvenliÄŸe ve genel ahlâka zararı dokunacak oyun oynatılan, temsil verilen, film veya video bant gösterilen yerler ile internet üzerinden yapılan yayınlara izin verilen yerler,” yine 8/f maddesinde “Yürürlükte bulunan hükümlere aykırı olarak iÅŸletilen veya konulan yasaklara uymayan, açılması izne baÄŸlı yerler ile bu Kanunun 12 nci maddesi hükümlerine uymadığı tespit edilen yerler,

Polis tarafından kapatılır ve/veya faaliyetleri men edilir. hükümleri internet kafelere yönelik cezai yaptırımlardan söz edilebilir.

2001/70 sayılı genelge ile internet eriÅŸim yerlerine 12 yaşından küçüklerin girmesi, internet oyun yerlerine ise 18 yaşından küçüklerin girmesi yasaklanmıştır. Ancak veli veya vasileriyle veya izni ile18 yaşından küçükler girebilecektir.

Ä°nternet kafelerin açılış kapanış saatleri 2000/29 sayılı genelge hükümlerine göre kolluk amirinin görüÅŸü de alınarak mahallin en büyük mülki amirinin onayı ile, belediyelerce belirlenecektir. Kahvehane ve kıraathanelerin kapanış saatleri bunlar için üst sınır kabul edilecektir.

Ä°nternet kafeler faaliyet alanına göre tekrar sınıflandırılıp, açılması, denetlenmeleri konusunda kanunui düzenlemelerin yeniden yapılması bu yerlerin iÅŸleticileri, kullananları ve sosyo ekonomik açıdan yararlı olacaktır.

Ä°nternet Kafelerin Açılması ve Denetlenmesi:

Ä°nternet vasıtası ile suç iÅŸleyen faillerin tespiti ve suç ile fail arasındaki illiyet bağını net bir ÅŸekilde ortaya koyabilecek teknolojik donanım olmalıdır. Bu amaçla da kanuni düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Ä°nternet kafeler 'içkisiz istirahat ve eÄŸlence yeri' adı altında ve içkili yerlerle birlikte aynı yönetmelikle düzenlenmektedir. 2001 yılının ilk üç ayında bu 4472 Ä°nternet kafeden 600'ü (%15'i) hakkında bölücü, ahlak dışı ve kumar içerikli Web sayfalarına ulaşım saÄŸlamak, küçük yaÅŸta müÅŸterileri kabul etmek, bilgisayarlarda kullanılan yazılımlarda telif hakkı gözetmemek gibi nedenlerle cezai iÅŸlem uygulanmıştır (Göker, 2001).

Ä°nternet kafelerin yaygınlık kazanması, bu kafelerde eriÅŸilen içeriÄŸin kontrolü sorununu da beraberinde getirmiÅŸtir. Birçok ülke Ä°nternet kafeler yoluyla eriÅŸilen Web sayfalarını denetim altında tutmakta, bu amaçla ya kafeleri kapatmakta ya da faaliyetlerini sınırlamaktadır. ÖrneÄŸin Çin, 2001 Temmuz ayında ülke çapında 2000 Ä°nternet Kafeyi kapatmış, 6000 internet kafenin faaliyetini durdurmuÅŸtur.

Ä°nternet Kafelerin denetlenmesinde mevzuatta belirtilen hükümlere göre, lisanslı yazılım, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüÄŸüne, anayasal düzene, genel güvenliÄŸe ve genel ahlâka zararı dokunacak yayınlara eriÅŸim, getirilen kurallara riayet edilip edilmediÄŸi (küçük yaÅŸta çocuk alma, sigara içilmesi, geç kapatma, müstecirinin yerinde bulunmaması, oyun oynatma gibi) gibi konulara bakılmaktadır.

SONUÇ VE ÖNERÄ°LER

Ä°nternet Kafelere getirilecek yasal düzenlemelerle gerekli teknik ÅŸartlar saÄŸlanmadan geliÅŸigüzel ÅŸartlarda internet kafe açılmasına izin verilmemeli, belli bir statü getirilmelidir. Bu sayede daha düzenli bir ortam haline getirilerek, gerekli teknik ÅŸartların saÄŸlanması ile daha hızlı ve saÄŸlıklı iletiÅŸim saÄŸlanmış olacak, denetlemelere ilgili birimlerin katılımı (Emniyet, Belediye, Milli EÄŸitim, SaÄŸlık MüdürlüÄŸü gibi) faaliyetleri kontrol edilmelidir.

Ayrıca internet ortamından faydalanarak iÅŸlenen suçlara bu tür yerlerin zemin olmasına da yeni düzenlemeler getirilerek asgari seviyeye indirilmesi saÄŸlanmalıdır. Bu yerlerde iÅŸlenen suçların faillerinin tesbitini kolaylaÅŸtıracak teknik düzenlemeler getirilmelidir.

Ä°nternet Kafelerin Açılışında Aranılacak Åžartlar:

Ä°nternet kafelerin kontrollerinin daha saÄŸlıklı yapılabilmesi, bu yerlerin faaliyetlerinin amacına uygun yürütülmesi, bu tip yerlerden faydalanılarak iÅŸlenen dijital suçların en az seviyeye indirilmesi ve faillerinin tespiti açısından, Ä°nternet kafe açmak için müracaat edenlere iÅŸyeri ruhsatı için gerekli iÅŸlemler dışında belli teknik altyapı ve donanımları kurma ÅŸartı aranmalıdır. Ancak bu ÅŸartları yerine getiren kiÅŸilerin internet kafe açmalarına izin verilmelidir.

Bunlar;

-Teknik boyutu;

· Proxy server kullanılmalı (Fire wall gibi proÄŸramlar ). ( Böylece yasaklanan sitelere eriÅŸim engellenmiÅŸ olacaktır.)

· Serverde filtreleme özelliÄŸi olmalıdır.

· EriÅŸimler dial-up deÄŸil kiralık hatlarla yapılmalı.( En az 256 Kpbs)

· Sabit IP almalıdır. (GerektiÄŸinde hangi modem, hangi PC'den eriÅŸim yapıldığının tespiti için) Sabit IP'ler mevcut veya oluÅŸturulacak ilgili birime bildirilmelidir.

· En az 15 PC'li bir sistem kurulmalı.

· Kanuni düzenlemeler ile ISS'lere müÅŸterilerine ait verileri en az 6 ay loglarda saklama, gerek duyulduÄŸunda ilgili makamlara bilgi verebilmelidir.

-Uygulama boyutu;

· Bilgisayar ve Ä°nternet konusunda eÄŸitimli kiÅŸilerin internet kafe açmalarına izin verilmelidir.

· Yeni sınıflandırma getirilmelidir ( Oyun amaçlı, eÄŸitim amaçlı, yetiÅŸkinler için gibi)

Kafelerden faydalanan müÅŸterilere üye sistemi getirilmesi düÅŸünülebilir. Bu iÅŸlem bu ortamların kullanılarak teknik yetersizliklerden dolayı tespit edilemeyen faillerin bulunmasında faydalı olacaktır. Üyelik sistemi getirilmesi durumunda internet kafelerin görüÅŸü alınmalı ve yasal düzenleme yapılmalıdır. Böylece bu yerlerden faydalanarak internet yolu ile suç iÅŸleme oranını düÅŸürecek aynı zamanda caydırıcı nitelik taşıyacaktır.

Ülkemizde internet ortamının her kesime ulaÅŸtırılabilmesi, sosyo ekonomik yapıya katkısı gibi faydaları göz ardı edilemeyen internet kafelerin geliÅŸen teknolojik yeniliklerle daha iyi konuma gelmesi, yeniden gerekli kanuni düzenlemelerin de yapılarak, açılması, faaliyetleri yönünden sınıflandırılması, denetlenmesi açısından faydalı olacaktır.

∙Ä°lçemizde faaliyet gösteren internet kafede genel denetim amaçlı ve lisanslı Akinsoft proÄŸramı kullanılırken, türkiyedeki bir çok internet kafede internetten indirilmiÅŸ yasal olmayan göstermelik proÄŸramlar kullanarak lisanslı proÄŸram kullanan internet kafeler hakkında da kötü uygulama yaptığı izlenimi vermektedir. Aslında ülkemizdeki tüm internet kafelerde lisanslı proÄŸram kullanılması yönünde denetlenmesi gerekmektedir. Böylelikle tüm internet kafelerin iÅŸletmesinin kanunlar doÄŸrultusunda yürütülmesi saÄŸlanmış olur.

∙Ä°lçemizde faaliyet gösteren internet kafe bu güne kadar genelde eÄŸitim ve insanların yakınlarıyla haberleÅŸmeleri amaçlı kullanılmış ve bu günden sonrada bu ÅŸekilde hizmete devam edecektir. Ayrıca mevcut tüm pc ler kontrol altında tutularak kanun ve yönetmeliklere aykırı davranışlarda bulunulumamasını saÄŸlayacaktır.

Ülkemizdeki tüm internet kafelerde de aynı uygulamayı yapmaları gerekmektedir. Böylelikle internet kafeler hakkında kötü düÅŸüncelerin ortadan kalkmasını saÄŸlayacaktır. Ä°nsanlar haberlerden ve bir takım basın organlarından duymuÅŸ oldukları haberlerden tüm internet kafelerin gençleri kötü etkilediÄŸini düÅŸünmekte ve bu yerlere iyi gözle bakmamaktadırlar. Bu tür düÅŸüncelerde olanlara hak vermemek mümkün deÄŸil. Çünki ülkemizde bir çok internet kafe bu iÅŸi tamamen ticari amaçlı düÅŸünüyor ve kanunları göz ardı ediyorlar.

∙Bu tür iÅŸletmelerin ticari amaçlı düÅŸünülmekten daha ziyade eÄŸitim amaçlı kullanılması gençlerimiz adına daha verimli olacaktır. Insanlar bu tür yerlerden olumlu yönde faydalanabilirse iÅŸletmecilerde bundan ekonomik olarak yarar saÄŸlayacaktır.
Ben kendim bir eÄŸitimci olarak gençlerimizin bu iÅŸletmelerden gerekli ölçüde yararlanabilmesi için mümkün olduÄŸunca bu konulara dikkat etmekteyim. Tüm internet kafe iÅŸletmecilerinin de bu yönde çalışma yapmalarını arzu ediyorum. Böylelikle bu tür iÅŸletmelerde hem iÅŸletmeciler, hemde gençlerimiz daha çok yarar saÄŸlayacaklardır.  

Ä°brahim ÖZDEMÄ°R